Het Beleefde Genot

De Dronken Filosoof

2025-10-26T00:00:00+02:00

In De dronken filosoof van Thomas Crombez worden vijfentwintig filosofen behandeld maar omwille van het overzicht beperkte Thomas zich tijdens zijn lezing tot acht filosofen: vier uit de XIXe eeuw (Paolo Montegazza, William James, Sigmund Freud, Friedrich Nietzsche) en vier uit de XXste eeuw (Aldous Huxley, Ernst Jünger, Georges Bataille en Heiner Müller). Allemaal - behalve Nietzsche - hebben ze persoonlijk geëxperimenteerd met roesmiddelen. Vooraf wees Thomas ons op het brede domein waar roes voor staat. Ook verantwoordde hij zijn keuze om enkel teksten van de voorbije 200 jaar te bespreken, want pas sinds zolang kwamen er heel wat roesmiddelen bij in onze Westerse wereld, gaande van morfine (1804) tot LSD (1938) en tussenin bevinden zich de bekende middelen zoals ether, lachgas, opium, cocaïne, amfetamine, heroïne, mescaline (getrokken uit de Zuid-Amerikaanse peyoteplant). Ook cannabis hoort in dat rijtje thuis. In tegenstelling tot exotische volkeren die roesmiddelen vooral collectief bij bijzondere gelegenheden gebruikten, werd het gebruik in het Westen vooral een privéaangelegenheid, waarbij niet zozeer het gebruik op zich (alhoewel verslaving!) dan wel de combinatie met arbeid en in het verkeer voor problemen zorgde.

Een voor een werden dan de acht eerdergenoemde filosofen behandeld: Montegazza, een Italiaans antropoloog, arts en schrijver van sciencefiction romans avant la lettre (waarin o.m. betaling met kredietkaarten en de Europese unie voorspeld werden), had tijdens een reis door Argentinië kennis gemaakt met de cocaplant en het effect ervan op de plaatselijke bewoners. Zo is hijzelf cocabladeren beginnen kauwen en streefde ernaar deze wonderbare stimulerende plant zo snel mogelijk in Europa te initiëren. William James, in navolging van Benjamin Blood, ontdekte door zelfexperimenten de ‘voordelen’ van lachgas (distikstofmonoxide), hij schreef zijn ervaringen neer in een nogal ongecontroleerde stijl die vandaag erg grappig aandoet. De (zeer) jonge Freud probeerde het dan weer met (lage dosissen) cocaïne en slaagde erin zijn vriend en collega, dokter Fleischl met behulp van cocaïne van zijn morfineverslaving af te helpen (maar moest dan constateren dat Fleischl nadien het slachtoffer van cocaïneverslaving werd). Nietzsche (hij was geheelonthouder) heeft voor zover wij weten nooit roesmiddelen gebruikt maar kwam in het schrijven zelf tot een roeservaring, iets wat hij ook aan alle kunstenaars toeschreef en zeker aan toen nog zijn goede vriend en idool Richard Wagner. Van Nietzsche kennen we in elk geval zijn theorie over de Dionysische roes. Aldous Huxley schreef met zijn The doors of perception zijn bevindingen neer met het gebruik van mescaline. Met Timothy Leary (de uitvinder van LSD) vond hij dat mensen recht hadden op een ‘chemical holiday’.

Georges Bataille was een erg gespleten figuur: tijdens de dag was hij een keurige bediende in de Bibliothèque nationale de France, na de werkuren schuimde hij de louche buurten van Parijs af en had hij het over de erotische roes in zijn geschriften, een roes die hij heel erg au sérieux nam en hij was ervan overtuigd dat die roes leidde tot een verlies van onszelf en ons dicht bij onze ondergang bracht. Thomas Crombez behandelde dan de staalvreter Ernst Jünger, de toneelschrijver en regisseur Heiner Müller en de hedendaagse Belgische filosoof Laurent De Sutter samen. Deze heren beseften dat de gemakkelijke toegankelijkheid en het veelvuldig gebruik van roesmiddelen inherent geworden was en is aan onze maatschappij en anderzijds dat er terzelfdertijd geen plaats meer is om zich over te geven aan de zuivere roes (er is altijd wel de grasmaaier van de buurman of een overvliegend vliegtuig dat de volledige beleving verhindert). Kapitalisme en druggebruik gaan bovendien hand in hand, cfr. het boek van De Sutter, L’âge de l’anesthésie, in het Nederlands minder subtiel vertaald als Narcokapitalisme.

Uitgave boek 20 jaar Het Beleefde Genot

2025-10-01T00:00:00+02:00

Naar aanleiding van het 20-jarig bestaan van Het Beleefde Genot in 2026 zal er een boekje uitgegeven worden met werk van onze leden kunstenaars, dichters en schrijvers

Al wie zich geroepen voelt, wordt verzocht een bijdrage aan te leveren.

Beeldende kunstenaars (schilderijen, beelden, foto’s, installaties, …) krijgen 1 bladzijde ter beschikking waarop ze één of meerdere foto’s van één van hun kunstwerken kunnen meegeven.

Dichters en schrijvers krijgen 4, 6 of 8 bladzijden (zie verder) ter beschikking, dit komt overeen met respectievelijk ongeveer 1700, 2550 of 3400 woorden.

Wie wil deelnemen wordt verzocht tegen 15 december e.k. zijn of haar bijdrage door te sturen naar Het Beleefde Genot samen met een kort cv van max. 150 woorden en eventueel een foto van de kunstenaar/schrijver.

Schrijvers en dichters kunnen zeker over 4 bladzijden beschikken, afhankelijk van de respons kunnen dat meer (6 of 8) bladzijden worden, dit zal na 15 december meegedeeld worden.

Vragen? Zend een e-mail naar of 0498.73.58.73

Islamitische Architectuur in Spanje

2025-09-28T00:00:00+02:00

Na een beknopte historische inleiding over de verovering vanaf 711 van Spanje en Portugal door verschillende Arabische groepen, kregen wij, na een al even beknopte uitweiding over de Islamitische organisatie van het rijk, de landbouw met haar de gevorderde waterhuishouding, de taal- en letterkunde, de wetenschappen en de godsdienst, een razend interessant overzicht van de Islamitische cultuur en meer bepaald de bouw- en decoratiekunst in Al-Andaluz. Uiteraard moest de spreekster, kunsthistorica Catherine Joostens, zich vooral beperken tot enkele iconische sites en het heeft niemand verwonderd dat dit de grote moskee van Cordoba, de paleisstad Medina az-Zahara en het Alhambra van Granada waren.

Van de mezquita of de moskee van Cordoba onthouden wij vooral de indrukwekkende zuilengangen met hun dubbele bogen, als het ware een woud van ruim 860 rood-wit gestreepte marmeren pilaren met gebeeldhouwde kapitelen, waarvan sommige kapitelen nog dateren uit de Visigotische tijd voor de aankomst van de Islam. Maar ook de rijkversierde mihrab, een nis in de buitenmuur die geacht wordt de gebedsrichting naar Mekka aan te geven (zuidoosten) maar hier naar het zuiden wijst. Het is de plaats die alleen de imam mag betreden vanwaar hij de gelovigen toespreekt en door alle aanwezigen te horen was dankzij de rijkversierde sint-jakobsschelp-vormige koepel. Ook de koepel in de maksoera, een vertrek exclusief bestemd voor de heersers is zeer fraai gedecoreerd met mozaïek. Mooi en verhelderend was het filmpje met de visualisering over de uitbreiding van de moskee van Cordoba waarbij duidelijk gemaakt werd hoe de drie latere grote uitbreidingen rekening gehouden hebben met het oorspronkelijke grondplan door de parallelle zuilenrijen met hun twee verdiepingen te behouden.

Catherine Joostens had ook veel aandacht voor de talrijke versieringen van de wanden met hun ornamentele bekleding waarin vaak mooi gestileerde kalligrafische inscripties verwerkt zijn. Met een korte tussenstop in de paleisstad Medina az-Zahara in de buurt van Cordoba (meer dan de moeite waard voor wie Cordoba bezoekt) en een ommetje langs de moskee (nu katholieke kerk) Cristo de la luz in Toledo, kwamen wij nog altijd naar adem happend, terecht in het beroemde Alhambra van Granada: een stad in een stad. Pas in de XIIIe eeuw gebouwd streelden alle gebouwen van het Alhambra al onze zintuigen. Zeker voor onze ogen viel er bijzonder veel schoonheid te beleven: onze wandeling begon in de mexuarzaal (mashwar) met de verschillende lagen van decoratie: wanden bedekt met bontgekleurde en kunstig vervaardigde azulejos, de sierlijke kolommen met prachtige kapitelen, het minutieus bewerkte plafond… Via een mooi hofje kwamen we terecht in het palacio de comares, het paleis van de sultan, gelegen aan de patio de los arrayanes, de mirtenhof, we passeerden het badhuis om terecht te komen in wellicht de beroemdste locatie van het Alhambra: de patio de los leones met de wereldberoemde leeuwenfontein. Onderweg mochten we onze ogen uitkijken naar de talrijke honingraatgewelven, de arcades in puur filigraan, de wandtegels, de zuilengangen enzovoort. Ruiken was er niet direct bij, maar in de lente moet het in de mirtenhof heerlijk toeven zijn, ook in het hoger gelegen Generalife geniet je van een spervuur aan geuren in deze islamitische tuin. Proeven konden we met enige verbeelding dankzij een foto van enkele typische streekgerechten (o.a. arroz con leche met veel saffraan), om te horen hoef je maar naar het kabbelende water in de irrigatiegoten of de kabbelende fonteintjes te luisteren en op een van de fonteinen staat een gedicht van Ibn Zamrak. En voelen? Dit zintuig werd (wijselijk?) overgeslagen.

In de resterende tijd ging Catherine Joostens nog even in op de nawerking van de islamitische aanwezigheid in Spanje. Ze had het over de Mozaraben, christenen die leefden onder Islamoverheersing en na rebellie gedeporteerd werden naar Noord-Spanje, naar Léon bijvoorbeeld, waar ze de San Miguel de Escalada bouwden gekenmerkt door een zuilengang met hoefijzervormige bogen en typisch Islamitische rolmedaillons.
Mudejarstijl, waarin moslim- en christelijke kunstvormen zijn verweven, vinden wij in de baksteenkerken in Noord-Spanje, in de gevel van El Pilar, de kathedraal van Zaragoza. Ook de Islamitische invloed op de Joodse Sinagoga de Santa María in Toledo was te zien. Een laatste oversteek naar Latijns-Amerika openbaarde een aantal neostijlen uit de XIXe en XXe eeuw, volledig geïnspireerd op Islamitische voorbeelden uit Spanje.

Voorwoord

2025-09-21T00:00:00+02:00

Beste lezer,

Hoe het jaar op politiek en persoonlijk vlak zal verlopen, kan ik niet voorspellen, maar voor Het Beleefde Genot wordt het in elk geval een feestjaar, want ‘beleefd genieten’ doen we intussen al twintig jaar, en dat mag gevierd worden!

We beginnen alvast met cadeautjes, toch voor de leesgrage puzzelaars die erin slagen onze literaire crypto’s op te lossen. Maar ook onze andere lezers verwennen we met alweer vier seizoenen aan boeiende artikels.Toegegeven: de Satanstango die Bart Madou heeft Gelezen en goedgekeurd brengt ons niet meteen in feeststemming, en ook het dystopische Lied van de profeet dat Marie-Claire Devos samen met de Leesgroep Zedelgem heeft aanhoord, is niet bepaald een dansplaat. Zelfs in Crescendo blijft Bart nog even dralen bij de winter. Als dat maar goed afloopt, terwijl Het huiswapen rondslingert bij Nob(e)lesse oblige!

Gelukkig breekt de zon door in de Poëzie van Gerda De Mey, en dat zonlicht wordt op magistrale wijze gevangen door Anna De Weert-Cogen, de luministische schilder die Buitenbeentje Kris Huygen ons voorstelt. In de poëzie van Johan Clarysse, ontdekt door Marie-Claire, wordt het zelfs al zomer! Tijd om er met Chris Spatz op uit te trekken en via Passage Parijs een boel Franse auteurs te ontdekken. Misschien ontmoeten we daar ook enkele nazaten van De Thibaults, wier familiegeschiedenis Bart tijdens de lenteschoonmaak heeft Ontstoft. En wie maar niet genoeg kan krijgen van de zon, kan samen met Patrick De Wulf Impressies opdoen in de Sahara. Daar waren we trouwens al eerder, want we hebben er onder meer de avonturen van een zekere kleine prins Beleefd.

Tot slot maken we in de nieuwe rubriek R.M.R. uitgebreid kennis met Rilke, die dit feestjaar een extra poëtisch tintje zal bezorgen. En verder valt er nog heel wat Te Beleven: kunst, waarheid en liefde zullen alvast niet ontbreken!

Dus, lieve lezer, hef alvast het glas op de jarige en schuif gezellig aan aan onze rijkgevulde feesttafel!

Veel lees- en feestplezier!

Els Vermeir

Voorwoord

2025-09-21T00:00:00+02:00

Beste lezer,

De vorige edities van Toverberg werden overheerst door oorlogszuchtige mannen en de gruweldaden die ze in recente of lang vervlogen tijden pleegden. Dit keer spelen vooral vrouwen de hoofdrol. Vrouwen zijn vaak het eerste slachtoffer van het oorlogsgeweld, zoals de Femmes d’Alger die diepe Impressies nalieten bij Patrick De Wulf. Of An, de geliefde van de soldaat in Ivo Michiels’ Boek Alfa, wier toekomst er in mijn Canonschot ook niet bepaald rooskleurig uitziet. Vrouwen zijn trouwens niet enkel in oorlogssituaties het slachtoffer: ook in de passionele liefdesdrama’s die we samen met Bart Madou en de Brontë-zusjes hebben Beleefd, kwamen de vrouwen er doorgaans bekaaid vanaf.

Soms zijn de rollen echter omgekeerd. In Nob(e)lesse oblige stel ik jullie Olga Tokarczuk voor, die in een soort literaire whodunit een vrouw op zoek laat gaan naar een moordenaar – of toch niet? En in De Kroon met Twee Pieken, die door Marie-Claire Devos en de Leesgroep Zedelgem werd aangepast, wordt het hoofdpersonage omringd door vier vrouwen die zijn leven bepalen. Vier vrouwen zijn het ook die de filosofie weer tot leven brengen in Het kwartet, een Buitenbeentje van Bart Madou. Trouwens, over buitenbeentjes gesproken: Bart Ontstofte ook Sonoka’s verhaal, een verhaal dat eindigt in een lesbische rapsodie.

Dat brengt ons dan weer naadloos bij de muziek, en ook daar geven vrouwen dit keer de toon aan. We beginnen met het Sprookje van moeder de Gans bij Barts Ciboure en gaan dan Crescendo naar Clara en Alma, twee grote vrouwen die helaas te veel in de schaduw van hun illustere mannen stonden. Dat was hen misschien niet overkomen als ze Eugeen van Mieghem hadden ontmoet, want Chris Spatz toont ons in haar Buitenbeentje onder meer diens prachtige vrouwenportretten.

Wist je trouwens al dat wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat kijken naar kunst een kalmerend en ontstekingsremmend effect heeft? Wanneer dat onderzoek verder wordt uitgebreid naar literatuur en muziek, komt men ongetwijfeld tot dezelfde conclusie. Misschien komt er een tijd dat dokters een portie cultuur voorschrijven tegen burn-out of depressie. Dan is deze Toverberg alvast een stevige winterkuur. Want er valt nog heel wat Te Beleven, zoals een ontmoeting met De kleine prins en een panelgesprek over het lezen van de klassieken. Daar mag de val van Ikaros niet op ontbreken; hij is trouwens neergestort in de tuin van dichter Willem Roggeman, weet Buitenbeentje Andreas Van Rompaey. En Felix Timmermans, is dat intussen ook geen klassieker? De Poëzie van Renaat Ramon brengt hem in elk geval hulde.

Afsluiten doen we tenslotte met nog een streepje muziek, of althans de poëtische Combinaties ervan van Guy Van Hoof. Niks beters dan wat romantische jazzmuziek om alvast in kerststemming te komen.

Ik wens je mede namens de voltallige redactie van harte een fijne, vredevolle kersttijd en een goeie start van alweer een beTOVERend nieuw jaar!

Els Vermeir

Voorwoord

2025-09-21T00:00:00+02:00

Beste lezer,

Intussen hebben we alweer een hete zomer overleefd, en wij Belgen zijn er met ‘slechts’ twee hittegolfjes nog goed vanaf gekomen. Niet zo voor heel wat mensen in het Zuiden die hun hele hebben en houden letterlijk in vlammen zagen opgaan. Ze moesten even machteloos toekijken als de romanticus Caspar David Friedrich toen het vuur in 1931 het Glaspalast in München, met daarin een aantal van zijn schilderijen, verteerde. Bart Madou vertelt er ons meer over in zijn Buitenbeentje.

En toch houdt het de mensen niet tegen om te reizen. Hoewel de tijd dat we ‘reisden om te leren’ voorbij lijkt. Het breekt mijn hart wanneer ik Jan-zonder-pet en Miet-zonder-sjaal hoor vertellen hoe ze drie weken in een Egyptisch vakantieresort gaan liggen braden aan het zwembad, maar niet de minste aandacht besteden aan het prachtige culturele erfgoed enkele kilometers verderop. Of hoe Kees-met-de-smartphone na een Instagram-selfie voor de Mona Lisa verder holt, zonder zich zelfs maar om te draaien om het kunstwerk te bewonderen.

Gelukkig zijn er ook andere reizigers. Bart bijvoorbeeld, die bij de Crescendo muziek van Schnittke terug in Wenen lijkt te zijn en die ons vertelt wat er dit najaar in de Baltische Staten en het Victoriaanse Engeland Te beleven valt. Ook Selma Lagerlöf was zo’n reizigster, al doolde zij het liefste rond in een romantische droomwereld. Ik neem je er mee naartoe in Nob(e)lesse oblige.

Helaas is onze wereld voor heel wat mensen geen droom, maar een nachtmerrie. Ik ben benieuwd of Trump de vrede in Oekraïne intussen dichterbij of net verder weg dan ooit heeft gebracht. En of er überhaupt nog overlevenden zijn in het Gaza dat stilaan nog enkel in de hoofden van Europese dromers bestaat.

Godsdienstoorlogen zijn er jammer genoeg altijd geweest. Een vurige gids (met vlammende toorts in de hand) vertelde me deze zomer in het nachtelijke kasteel van Bouillon wat een laaghartige schurk de ooit zo verheerlijkte Godfried (die niet eens van Bouillon was) wel moet zijn geweest. Komt er ooit een tijd dat Joden in Jeruzalem hetzelfde vertellen over Netanyahu en de zijnen? En moslims over Al Qaida, Hamas en andere terreurbewegingen? Mijn Elsenspinsel is alvast een doordenkertje over hoe Mozes zou reageren op zoveel geweld in Gods naam. Patrick De Wulf geeft ons dan weer enkele Impressies over Houris, de roman van Kamel Daoud over de burgeroorlog in Algerije, die hem zowel een Prix Goncourt als een publicatieverbod opleverde. En Bart Ontstoft nog meer godsdienstkwesties in Rolfes roman Hadrianus VII.

Maar wat ook de aanleiding is, een oorlog maakt enkel slachtoffers. In Ciboure 1875 componeert Ravel zijn Tombeau de Couperin als eerbetoon aan de gesneuvelde soldaten. En Buitenbeentje Kris Huyge stelt ons Hablets en Hulme voor, twee dames die elkaar tijdens WOII leren kennen bij UNRRA, de Administratie voor hulp en wederopbouw van de Verenigde Naties. Zij zullen als geen ander hebben geweten, hoe pijnlijk afscheid nemen van een geliefde wel is.

Dat wist ook Wolkers, wiens Turks fruit ik in mijn Canonschot proef. En laat ons daarmee meteen ook maar terugkeren naar de schoonheid van de taal. Laten we samen met Maurits De Coen tekenen en schilderen met woorden, zoals ook Gezelle dat deed. Laten we met Andreas Van Rompaey het fragiele evenwicht ontdekken in de poëzie van dichter-vertaler Droogenbroodt. Laten we de jazzmuziek horen in de Poëzie van Hendrik Carette. En laat wie dat heeft Beleefd, nog nagenieten van de zomers poëziewandeling van HBG.

Dat alles brengt ons misschien de nodige inspiratie om mooie dingen te creëren, zodat de wereld weer kan dromen. En voor alle kunstenaars en schrijvers die zich daartoe geroepen voelen, volgt aan het eind van deze Toverberg nog een belangrijk bericht.

Ik wens jullie allen veel inspirerend leesplezier! Els Vermeir

De Gestreste Samenleving

2025-09-07T00:00:00+02:00

Met een niet literair onderwerp kleurden wij op 7 september jl. even buiten de lijntjes. Professor en psychiater Stephan Claes bracht ons een beklijvende lezing over onze gestreste samenleving.
In een eerste deel, het uitpuittingssyndroom, schetste Claes aan de hand van een fictieve patiënt, Hanna, het beeld van een zieke zonder ziekte: somatische klachten waarbij alle geraadpleegde specialisten enkel konden constateren: alles volkomen normaal. Een toestand die Claes omschreef als ‘uitputtingssymptoom’. Het lichaam dat uitgeput is en daarvoor protesteert met allerlei signalen.

In een tweede deel werd expliciet ingegaan op de cruciale taal van het lichaam, waarbij uiteraard niet te ontkennen valt dat elke persoon zijn/haar eigen draagkracht bezit. Hierbij werd het ongelijk van Descartes - met zijn scheiding tussen geest en lichaam (een machine) - aangekaart en waarvan wij de gevolgen tot op vandaag zien. Op te merken valt dat de mens (van vandaag) bestendig onder druk staat; maar waar komt die druk dan vandaan? Om te beginnen willen we steeds te veel, en we willen alles zo perfect mogelijk doen en met de vrijheid die de meeste mensen genieten willen wij ook ons eigen leven zelf vormgeven, op zich geen negatieve neiging. Pico della Mirandolla schreef het al in de XVe eeuw: ‘Mens, jij bent aan geen enkele beperking onderworpen.’ Inderdaad prachtig, maar toch beangstigend, want het vraagt initiatief en verantwoordelijkheid en dat kan best heel belastend zijn. Ten eerste willen wij erbij horen, ten tweede verlangen wij (heel menselijk) wat anderen verlangen of bezitten, meer nog wij willen dan weer in alles wat we doen excelleren. En uiteraard komt dan de hamvraag: welke oplossingen biedt de gezondheidszorg?

Om te beginnen merken wij rondom ons maar al te veel loutere symptoombestrijding en de gangbare preventiemaatregelen: meer bewegen gezonder eten, beter (niet meer!) slapen…, weinig nieuws onder de zon, je hoeft er zelfs geen arts voor te raadplegen, maar… houden wij ons wel aan deze banale maar waardevolle maatregelen? Haken wij niet af na drie of vier best bedoelde pogingen? Fundamenteel is echter dat wij eerlijk en opmerkzaam durven te luisteren naar ons lichaam, hierbij kunnen bepaalde therapieën wel van nut zijn: (echte) mindfulness bijvoorbeeld, stoppen met werken klinkt drastisch maar is soms gewenst. Antidepressiva? Die hebben zeker hun nut, maar dan voor mensen met een klinische depressie, de overlapping met het uitputtingssyndroom geeft hier aanleiding tot een grijze zone. Psychotherapie dan? Met wat geluk kom je dan bij een ‘goede’ psycholoog terecht - die zijn er dus wel - maar dan stuiten wij op de grenzen van het systeem, de lange wachtrijen weet je wel. Maar Stephan Claes had tot slot een aantal vergeten vaardigheden in petto, vergeten omdat ze vroeger - niet zo heel lang geleden, twee of drie generaties geleden bijvoorbeeld - wel deel uitmaakten van onze cultuur.

Primo: mededogen, een zeer ouderwets maar toch zo treffend woord, mededogen voor het eigen lichaam maar ook voor jezelf als persoon. Secundo: zelfkennis, synoniem van nederigheid, maar dit laatste woord heeft een ietwat negatieve connotatie. Tertio: vergeving. Vergeving als middel voor psychisch welzijn? Er zijn wetenschappelijk studies gemaakt waarin dit verband onomwonden vaststaat. Tot slot: dankbaarheid! Zeer delicaat om dit bij patiënten over te brengen: ‘Wees dankbaar, er zijn heel wat mensen met grotere problemen dan jij.’ Met dit soort gemeenplaatsen gaan patiënten uit hun dak, en terecht … maar toch: dankbaarheid speelt een essentiële en bewezen rol in de therapie.

Indien je de presentatie-dia’s nog eens wil bekijken, stuur de vraag via onze contactpagina.

Bekijk enkele foto’s

Poëziewandeling Mark Braet & Gestorven Dichters HBG

2025-08-22T00:00:00+02:00

Vrijdag 22 augustus, de Brugse Begraafplaats: een prachtig decor, oude lanen, bemoste graven, een sfeer van 100 jaar geleden en als hommage aan onze grootste Vlaamse dichter, een eerste oponthoud bij het graf van Guido Gezelle. Bart las een fragment uit Kerkhofblommen. Vlak ernaast het graf van de jarige Mark Braet. Nèle, zijn weduwe, las een zestal gedichten van Mark voor, wij luisterden ook naar een lied uit de Canto General, een compositie van Mikis Theodorakis, evenals Mark Braet geboren in 1925. Samen met Bart Vonck en Willy Spillebeen vertaalde Mark de Canto General.

Via het graf van Paul De Wispelaere wandelden we naar het centrale kruis, waar Carine twee gedichten van Gwij Mandelinck voorlas. Een tiental meter verder bevindt zich het graf van kunstschilder en dichter Guido Dobbelaere. Zijn weduwe, Gerda, las twee gedichten van hem voor. Omdat wij nog over een opname van twee gedichten van Guido door hemzelf voorgelezen beschikten, lieten wij ook die twee gedichten horen.

Bij de uitgang luisterden we nog naar twee gedichten van Karel Declercq en Marie-Claire haalde haar beste Brugs boven om twee fabels van De la Fontaine voor te lezen, in het Brugs vertaald door Peter Huff, alias René Van Houtryve. Tot slot vroeg Bart nog even de aandacht voor een gedicht van de Palestijnse dichter Marwan Makhoul.

Wie ingeschreven was voor het diner begaf zich dan naar Bistro Flandria in de jachthaven voor een aangename maaltijd.

Bekijk de foto-album en enkele kort filmpjes

Voorwoord

2025-06-21T00:00:00+02:00

Beste lezer,

De mens is een ondoorgrondelijk wezen … Onze planeet dreigt ten onder te gaan aan onze overmatige energieconsumptie, en wat doen we? We breiden onze luchthaven uit, bouwen extra datacenters en maken snoepreisjes naar de ruimte. Het lijkt alsof we met zijn allen in een bus zitten op een snelweg waarvan de brug over een diep ravijn onderbroken is. Een plaatselijke gids maant ons aan om een lastige, maar veilige weg door de bergen te nemen om onze bestemming te bereiken, maar ondanks de talloze waarschuwingsborden - ‘weg onderbroken’, ‘doodsgevaar’ – en de onophoudelijke oproep van onze gps – ‘keren indien mogelijk’ – stellen we ons vertrouwen in een of andere rijke bullebak die roept ‘time is money!’ en de chauffeur beveelt plankgas te geven. En dan heb ik het nog niet eens over de talloze gewapende conflicten, die als paddenstoelen uit de grond schieten alsof de zeven ruiters van de Apocalyps gemuteerd zijn in een duizendkoppig monster. Het is ongetwijfeld een fatale vergissing van de natuur dat ze in haar evolutie ‘het recht van de sterkste’ is blijven volgen, in plaats van via natuurlijke selectie enkel de meest (emotioneel) intelligente exemplaren van ons ras te behouden.

Toeval of niet, ook deze editie van Toverberg bulkt van oorlog en conflict. Pas nog hebben we samen met Bart Madou de vlucht van de Oekraïense Joseph Roth tijdens WOI Beleefd, en nu ontdekt Marie-Claire Devos in de Leesgroep de heldinnen die in diezelfde periode actief waren in het Noord-Italiaanse gebergte. Voor een van de vele oorlogsinvaliden componeert Ravel een wel heel speciaal concerto, vertelt Bart ons in Ciboure 1875. Die andere wereldoorlog dan, die dichter Mark Braet traumatiseerde; Nèle Ghyssaert vertelt ons zijn levensverhaal, zijn poëzie is Te Beleven tijdens de eerstkomende poëziewandeling. Het fascisme dat nog decennia voortleefde in de Spaanse dictatuur zindert dan weer na in de Poëzie van Maurits De Coen, terwijl Herta Müller in Nob(e)lesse oblige ons confronteert met de dwangarbeid in de Sovjetunie na WOII.
Eindigen doen conflicten duidelijk nooit: dat het onnoemelijke lijden in Gaza vandaag het gevolg is van een jarenlange etterbuil, toont ons een Dag uit het leven van Abed Salama, een Buitenbeentje van Bart. Een mens zou van minder depressief raken. Zeker wanneer je ook nog een verscheurende keuze moet maken over dood of leven van je kind, zoals de vader van Het kind dat vuur ziet, zorgvuldig Ontstoft door Bart.

Maar kijk: er is mogelijk leven ontdekt op een planeet ver weg van hier … Misschien kunnen we dromen van een nieuw mensenras dat evolueert naar een écht beschaafde maatschappij. Laten we dan maar hopen dat mijn Elsenspinsel-Scheppingsverhaal er niet van toepassing is. Beter kunnen ze daar de wijze raad opvolgen die Anna Bijns geeft in Canonschot.
Intussen stel ik voor dat we samen met Chris R. Spatz en Hans Op de Beeck op Nachtreis gaan. Misschien Crescendo met de nachttrein naar Wenen, waar Bart de componist Miguel del Ágila ontdekte. Of gewoon een dagje naar zee, misschien in Noord-Frankrijk, genietend van Le sable van Laureaat Herman de Leye. Ongetwijfeld doen we daar kunstzinnige ideeën op, voor een Painting after Painting, bijvoorbeeld. Johan Debruyne leert ons hoe dat moet.

Goeie reis, dus, lieve lezer! De excursie start al op de volgende bladzijde. Els Vermeir

Huibert Spoorenberg over Boris Vian

2025-06-15T00:00:00+02:00

Wie was Boris Vian? Schrijver van romans en toneelstukken, jazztrompettist, librettist, patafysicus, liedjesschrijver, chansonnier… hij was het allemaal en nog veel meer. Zo mochten we vernemen van Huibert Spoorenberg, op 15 juni jl. speciaal uit Nederland gekomen om zijn geliefde Boris Vian aan ons voor te stellen. En zoals het een patafysicus betaamt, begon hij met het einde: Boris Vian die op 23 juni 1959 tijdens de avant-première van zijn verfilmde roman “J’ irai cracher sur vos tombes” onwel wordt en kort nadien sterft. Hij was toen 39. En het is pas na zijn dood dat zijn ietwat anarchistische romans met hun niet al te positieve ondertoon in de belangstelling komen.

Als kind kreeg hij een infectieuze angina pectoris wat aanleiding gaf tot een aorta-insufficiëntie en een overbezorgde opvoeding van zijn moeder. Het hindert hem echter niet om trompet te gaan spelen en later optredens te doen met jazzorkestjes. Zijn vader Paul Vian was altijd goedlachs en steenrijk maar verloor bijna heel zijn fortuin bij de beurscrash van 1929. De familie verhuist en de negenjarige Boris krijgt als buur en speelvriend ene Yehudi Menuhin, de latere sterviolist. Later ontmoet hij tijdens een van de vele feestjes Michelle Léglise, die al heel vlug Michelle Vian wordt.

Een tweede belangrijke figuur die in zijn leven (en zijn romans) verschijnt is Jacques Loustalot, bijgenaamd de Majoor, een eenogig, excentriek kereltje. Maar Boris begint te schrijven, met “L’ écume des jours” (het schuim der dagen) weet hij zelfs Raymond Queneau te betoveren, met wie hij een levenslange vriendschap zal sluiten en die hem zal introduceren in de wereld van de patafysica (patafysica = absurde wetenschap, een korte maar juiste definitie omdat – volgens de patafysica – elke definitie juist is).

Van ene Vernon Sullivan, een zwarte Amerikaanse auteur, vertaalt hij een roman “Ik zal spuwen op jullie graven”. Achteraf blijkt dat Vian zelf de schrijver was, het zou hem nog ernstige moeilijkheden met het gerecht bezorgen. Intussen is hij ook erg actief in Saint-Germain-des-Prés waar hij de club La Tabou sticht, waar de intellectuele straatelite van Parijs dagelijks samenkomt. In 1948 sputtert het in zijn huwelijk, er komt een scheiding en Michelle wordt de minnares van Sartre.

Vian waagt zich intussen aan toneel, leert Jacques Prévert kennen en wegens het uitblijven van succes voor zijn boeken, begint hij liedjes te schrijven. Het bekendste is ongetwijfeld “Le déserteur” een antimilitaristisch lied, dat veel bewonderaars maar ook felle tegenstanders zou kennen. Huibert Spoorenberg liet ons een versie horen gezongen door Vian zelf en ook een in het Nederlands vertaald chanson uit 1956, gezongen door niemand minder dan Bobbejaan Schoepen, een ‘Vianese’ pastiche op de rock’and roll.